इयत्ता ४ थी स्कॉलरशिप गणित: संख्यांचे प्रकार (सम, विषम, मूळ, संयुक्त, त्रिकोणी व चौरस संख्या)
इयत्ता ४ थी स्कॉलरशिप परीक्षेसाठी 'संख्यांचे प्रकार' हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. या एकाच ब्लॉग पोस्टमध्ये आपण सम, विषम, मूळ, संयुक्त, त्रिकोणी आणि चौरस संख्यांची संपूर्ण माहिती आणि सराव प्रश्न पाहणार आहोत.
विद्यार्थी मित्रांनो, स्कॉलरशिप परीक्षेत गणिताच्या पेपरमध्ये संख्यांच्या विविध प्रकारांवर आधारित अनेक प्रश्न विचारले जातात. या संकल्पना स्पष्ट असतील तर तुम्ही कमी वेळात अचूक उत्तरे देऊ शकता. चला तर मग, या सर्व संख्यांचे प्रकार सोप्या भाषेत समजून घेऊया.
१. सम व विषम संख्या (Even & Odd Numbers)
* सम संख्या: ज्या संख्येच्या एकक स्थानी ०, २, ४, ६, ८ हे अंक असतात.
* विषम संख्या: ज्या संख्येच्या एकक स्थानी १, ३, ५, ७, ९ हे अंक असतात.
* टीप: कोणत्याही दोन क्रमवार सम किंवा विषम संख्यांमध्ये २ चा फरक असतो.
२. मूळ संख्या (Prime Numbers)
ज्या संख्येला फक्त १ ने किंवा त्याच संख्येने भाग जातो, तिला 'मूळ संख्या' म्हणतात.
* १ ते १०० मध्ये एकूण २५ मूळ संख्या आहेत.
* २ ही एकमेव सम मूळ संख्या आहे.
* सर्वात लहान मूळ संख्या २ आहे.
३. संयुक्त संख्या (Composite Numbers)
ज्या संख्या मूळ नाहीत, त्यांना 'संयुक्त संख्या' म्हणतात.
* १ ते १०० मध्ये एकूण ७४ संयुक्त संख्या आहेत.
* लक्षात ठेवा: '१' ही संख्या मूळ ही नाही आणि संयुक्त ही नाही.
४. जोडमूळ संख्या (Twin Prime Numbers)
ज्या दोन मूळ संख्यांमध्ये फक्त २ चा फरक असतो, त्यांना 'जोडमूळ संख्या' म्हणतात.
* १ ते १०० मध्ये जोडमूळ संख्यांच्या ८ जोड्या आहेत. (उदा. ३-५, ५-७, ११-१३...)
५. त्रिकोणी संख्या (Triangular Numbers)
दोन क्रमवार नैसर्गिक संख्यांच्या गुणाकाराच्या निमपटीला 'त्रिकोणी संख्या' म्हणतात.
* सूत्र: त्रिकोणी संख्या = [n \times (n+1)] \div 2
* उदा. १, ३, ६, १०, १५, २१, २८, ३६, ४५, ५५... या त्रिकोणी संख्या आहेत.
६. चौरस संख्या (Square Numbers)
कोणत्याही संख्येला त्याच संख्येने गुणल्यास येणाऱ्या गुणाकाराला 'चौरस संख्या' (पूर्ण वर्ग संख्या) म्हणतात.
* उदा. १, ४, ९, १६, २५, ३६, ४९, ६४, ८१, १००.
* चौरस संख्येलाच आपण 'वर्ग संख्या' म्हणतो.
परीक्षेसाठी महत्त्वाचे सराव प्रश्न:
प्रश्न १: १ ते १०० मध्ये एकूण किती मूळ संख्या आहेत?
(१) ५० (२) २५ (३) ७४ (४) २६
उत्तर: (२) २५
प्रश्न २: खालीलपैकी त्रिकोणी संख्या कोणती?
(१) १६ (२) १५ (३) २० (४) १२
उत्तर: (२) १५
प्रश्न ३: सर्वात लहान विषम मूळ संख्या कोणती?
(१) १ (२) २ (३) ३ (४) ५
उत्तर: (३) ३
प्रश्न ४: ३६ ही चौरस संख्या कोणत्या संख्येचा वर्ग आहे?
(१) ४ (२) ९ (३) ८ (४) ६
उत्तर: (४) ६
विद्यार्थ्यांसाठी खास टिप्स:
* १ ते १०० मधील सर्व मूळ संख्या तोंडपाठ करा.
* १ ते २० पर्यंतचे वर्ग (चौरस संख्या) पाठ करा.
* त्रिकोणी संख्या काढताना 'पाया' संकल्पना नीट समजून घ्या.
हे सुद्धा वाचा:
इयत्ता ४ थी स्कॉलरशिप: १ ते १०० संख्यांवरील प्रश्न
📝 ऑनलाईन सराव चाचणी (Practice Test)
या सर्व संख्यांच्या प्रकारावर आधारित तुमची तयारी किती झाली आहे? हे तपासण्यासाठी खालील टेस्ट सोडवा.